Basavanna and Vachana Literature in the View of Ranganath R. Diwakar
ರಂಗನಾಥ ಆರ್. ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಅಭಿಮತ
ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ
ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿ, ಚಿಂತಕ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದ ರಂಗನಾಥ ರಾಮಚಂದ್ರ ದಿವಾಕರ್ (ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್) ಅವರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಾತ್ವಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಮಹನೀಯರು.
೧೮೯೪ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್ ಅವರು ೧೯೯೦ರ ಜನವರಿ ೧೫ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಮೊದಲ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜಕೀಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದರು.
ಅವರ ‘ವಚನಶಾಸ್ತ್ರ ರಹಸ್ಯ’ ಸೇರಿದಂತೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕುರಿತ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾನ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಕರಲ್ಲ; ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಶ್ರಮದ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಯುಗಪ್ರವರ್ತಕರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುರಿತು ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತನೆಗಳು
ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕೇವಲ ತಾತ್ವಿಕ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವರಲ್ಲ. ತಾವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು. ಮಾತು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರದು.
ಅಸಮಾನತೆಯ ಕಡುವಿರೋಧಿ: ಜಾತಿ, ವರ್ಗ, ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಮನುಷ್ಯನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಸಮಾನತೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರಿದರು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಹೋದರತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ದೇವರನ್ನು ಅರಿಯುವ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಜಾತಿ-ಮತಗಳ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು.
ದೂರದರ್ಶಿ ಸಂಘಟಕರು: ಬಸವಣ್ಣನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆ, ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿ, ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಶರಣರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ ಈ ಪರಂಪರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಚಾರಗಳು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತೀಯತೆ, ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಅವರ ವಚನಗಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ವಚನಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾತ್ವಿಕ ಸಾರ
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು, ನಡತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.
ಸಂಕೀರ್ಣ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಸತ್ಯ, ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಆಶಯಗಳು ಅಡಕವಾಗಿವೆ.
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ತಾತ್ವಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.
೧. ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಭಕ್ತಿ: ಶರಣರು ದೇವರನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಸಾರಿದರು. ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಮಲತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠ ಬದುಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
೨. ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನೇ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಉದಾತ್ತ ಚಿಂತನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
‘ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯವ ಮಾಡುವರು, ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ ಬಡವನಯ್ಯಾ? ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, ಶಿರವೇ ಹೊನ್ನ ಕಳಸವಯ್ಯಾ, ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ, ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು, ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವಿಲ್ಲ.’
ಈ ವಚನವು ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲು ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಜೀವಂತ ಮಾನವ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಭಕ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
೩. ಭಾವಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಚಾರಶುದ್ಧಿ: ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕು. ನುಡಿದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಬದುಕೇ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಶರಣರ ಆಶಯ.
೪. ಕಾಯಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ – ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ: ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿರಲಿ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದೇ ಕಾಯಕ. ದುಡಿಮೆಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಬದುಕು ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಜೀವನ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಸಾರ.
೫. ದಾಸೋಹ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಕಾಯಕದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದಾಸೋಹದ ಮೂಲ ಆಶಯ. ದುಡಿಮೆಯ ಫಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಹಿತವೂ ಅಡಕವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ.
೬. ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಮಾರ್ಗ: ಭಕ್ತ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಪ್ರಸಾದಿ, ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ, ಶರಣ ಮತ್ತು ಐಕ್ಯ ಎಂಬ ಆರು ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮಾರ್ಗವೇ ಷಟ್ಸ್ಥಲ. ಇದು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ, ಭಕ್ತಿ, ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗೈಕ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣವಾಗಿದೆ.
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಬಂಧ
ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕುರಿತ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಾತ್ವಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು.
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಕೆಲವು ತಾತ್ವಿಕ ಅಂಶಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಕಾಯಕದ ಘನತೆ, ದಾಸೋಹದ ಉದಾತ್ತತೆ, ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಅನುಭವಾಧಾರಿತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನಪೂರ್ಣ ನಿಲುವು ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಚನಗಳೇ ದಾರಿದೀಪ
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ, ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ತತ್ವಗಳು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ತೋರಬಲ್ಲವು.
ಆರ್.ಆರ್. ದಿವಾಕರ್ ಅವರಂತಹ ಹಿರಿಯ ಚಿಂತಕರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಾತ್ವಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸಮಾಜದ ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವುದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿ. ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಓದುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜದ ಕನಸು ನನಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಕಲನವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಬದುಕಿನ ದರ್ಶನ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ನಿನ್ನೆಗೂ, ಇಂದಿಗೂ, ನಾಳೆಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ
ಡಾ. ಶಶಿಕಾಂತ ಪಟ್ಟಣ ರಾಮದುರ್ಗ – ಪುಣೆ
